Monday, August 25, 2014

Erwin J. Arroza


 Erwin J. Arroza
Komiks Illustrator

Although hindi ko nakitang nakapag-ambag ng kanyang mga dibuho sa naglahong traditional komiks si Erwin Arroza, nagkaroon naman ako chance na makita ang kanyang mga larawang guhit sa Black Ink Comics ng Precious Pages Corp.  Arroza is a Manila based graphic artist who has always passionately in love with comic book illustration. According to Erwin:  “I still consider myself as a newbie in the field and in the process of exploring my own unique style.” Ilan sa mga local legends in the field of komiks illustration na naging inspirasyion niya ay sina Francisco V. Coching at Nestor Redondo.  Dating  art director si Erwin na nakomisyong mag-ambag ng kanyang mga larawang guhit sa Black Ink Comics. Dalawang aklat ng “Dark Side” graphic novels na sinulat ni Ron Mendoza ang kanyang nai-dibuho. Ang unang aklat na may titulong “2:00 AM” at ang ikalawang aklat na “The Queen of the Dead”.  “I also hopes that the end product would not only satisfy my craving for creating a work of art but rather contribute to rebuilding the industry that the country was once so famous for,” pagtatapos ni Erwin.

Ang ilan sa mga larawang guhit ni
Erwin Arroza

 "Dark Side (2: 00 AM)"
Written by Ron Mendoza

 Inside page of Dark Side (Book 1)

"Dark Side (The Queen of the Dead)"
Written by Ron Mendoza
Inside page of Darkside (Book 2)

Komixpage Files

Thursday, August 21, 2014

Venturing Into Komiks Publishing (Last Part)



Romance Pocket Book Novel


Nang mauso ang mga nobelang prosa (romance pocket book novel and novelette) noong dekada 90, maraming tumangkilik ditong Pilipino readers, particularly mula sa hanay ng mga kababaihan at kabataang estudyante. Marami pang komiks title sa circulation at buhay pa ang mga higanteng publication noon ay namamayagpag na ang babasahing ito. Katunayan, maraming established komiks novelist/scriptwriters ang nag-branched out dito. Isa sa naging successful romance pocket book novelist na alam kong maraming naging tagasubaybay sa medium na ito ay si Helen Meriz. Unfortunately, kasalukuyang nasa peak ng kanyang career si Ms. Meriz nang mabalitaan kong nasawi siya sa isang vehicular accident. Ganoon man, maraming nagsunuran sa kanyang yapak at nakilala rin ang kahusayan sa pagsusulat ng mga romance pocket book novel. Ang ilan sa kanila ay sina Ofelia Concepcion, Gilda Olvidado, Imelda Estrella, Josie Aventurado, Glady Gimena at marami pang iba. Bagamat dominado ng mga kababaihan ang pagsusulat sa ganitong uri ng babasahin, marami ring mga kalalakihang komiks scriptwriter ang nag-try at naging epektibo sa pagsusulat nito. Nagkaroon ng mga  followers na sumusubaybay sa kanilang mga obra. Ang kaibahan lang ng mga lalaking romance pocket book novelist sa mga kababaihan, gumagamit sila ng mga pangalang babae bilang pen names sa pagsusulat.

Malaki ang naging epekto ng mga romance pocket book novel sa ating komiks industry, kung saan nagsilbing kakumpitensiya rin ito ng komiks. Idagdag pa rito na karamihan sa mga writer nito  noon ay nagsimula sa komiks. Dumami ang mga publisher ng mga romance pocket book novels kung saan ang karamihan sa mga ito ay sa bangketa rin mabibili. Nang mawala ang traditional komiks sa circulation, mas dumami ang mga komiks writer na dito naglipatan. Sa paglipas ng mga taon, nanatili ang mga ganitong babasahin. Ang isa sa nangungunang publisista nito ay ang Precious Pages Corp. na ang mga pocket book ay sa malaking bookstore mabibili. Katulad ng komiks, may mga publisher nitong mula sa maliit ay naging malaki, pero marami rin sa kanila ang isa-isang nangawala dahil sa matinding kompetisyon.

Precious Pages Corp.


Nagsimula ring maliit muna pero lumaki ang Precious Pages Corp. bilang publisher ng mga romance pocket book novel. Dito sila nakilala at nagtagumpay. Ang mahusay na pamamahala ng publisista nito at ang kanilang maingat na pamamaraan sa paglalathala ng kanilang mga romance pocket book novel ang naging sekreto,  para mas dumami pa ang tumangkilik sa kanilang mga babasahin. Hindi lang ang pagpulso sa kung ano ang in-demand o click sa mga readers, matalino rin ang publisista sa pagtaya sa galaw o takbo ng kanyang negosyo. Nang makita at makilala ko ng personal ang publisista, hindi na ako nagtaka kung bakit naging matagumpay siya sa kanyang pamamahala ng Precious Pages Corp.  Sa kabila ng nakaaangat na katayuan sa buhay, nananatili siyang ordinaryong tao sa pakikiharap o pakikitungo sa kanyang mga writers at illustrators. Isang katangi-tanging karakter na malayo sa ugali ng ibang publisher na nakikilala ko. Naniniwala ako na ang kababaang loob at sinseridad na ipinakikita niya sa kanyang mga tauhan ang plus factor  para mas higit siyang kasihan at bigyang biyaya sa larangan ng paglalathala.

Venturing Into Komiks Publishing

Year 2012 sinimulan ang planong i-revived ang komiks. Matagal na pagpupulong at pag-uusap ang naganap. Dahil alam ng publisher ang nangyari sa old komiks industry, he showed interest to venture into komiks publishing. With the help of some former traditional komiks writers and illustrators, nabuo ang konsepto at nailathala ang unang set ng kanilang mga komiks  sa ilalim ng kanilang Black Ink Comics. Ang anyo ng mga komiks na ito ay pattern sa mga naglalabasang indie komiks ng Komikon.

 Black Ink 

Ang unang set ng kanilang mga komiks na inilathala noong 2013 ay English ang lengguwaheng ginamit. Ganoon man, upang ilapit ito sa masang pinoy o ordinaryong komiks readers, ginawa nila itong tagalog o Pilipino. Traditional ang mga dibuhong nilalaman ng Black Ink Comics kung saan  mga kilalang traditional artist illustrators ang nagdibuho dito. Ang ilan sa mga unang nakapag-ambag ng kanilang mga larawang guhit sa Black Ink Comics ay sina Randy Valiente, Vovoi Lim, Arnold Renia Cruz, Elmer Cantada, Gilbert Monsanto, Dell Barras, Karl Comendador, Louie Celerio, Tirso Mendoza Llaneta, Almar Denso, Arnel Avetria, Arnel Coronel, Rolando Enriquez, Rolando Reyes, Roy Allan Martinez, Zar Paraiso Alipis, Jim Jimenez, Val Pabulos, Mar Servicio, Erwin Arroza at iba pa

 Black Ink Comics

Sinubukan din ng Black Ink Comics publisher na maglathala ng babasahing nasa anyo naman ng Manga, sa ilalim ng pamamatnugot ni Melanie Esguerra. Ito ay upang mas lumawak pa ang kanilang readership. Hindi naman sila nabigo dahil naging hit ang Manga sa hanay ng mga kabataan, kababaihan at estudyanteng mahilig sa ganitong anyo ng mga larawang guhit. Kabilang sa mga kabataang Manga artist na unang nakapag-ambag ng kanilang mga Manga illustrations ay sina Rica Angela Padullo, Florinel Fondevilla, Enjelia Villanueva, Mike Banting, Jonathan Ipan, Jeff Nice, Jayron Zapanta, Crisca Jallorina, Elmer Damaso, Sita Alvarez, Dexter Roxas, Jake Vicente, Kirejan Javier at iba pa.

 Black Ink Manga

Komikon Events, Manila International Book Fair
Campus Tour,  Etc. 

Sa kasalukuyan, ang Precious Pages Corp. ang nalalaman ko na tanging established publisher na regular na naglalathala ng mga komiks sa ilalim ng Black Ink Comics. Kaugnay nito, aktibo rin sila sa pakikilahok sa mga ginaganap na Komikon event mula noong 2012, Manila International Book Fair 2013, etc. Aside from these, ang sinisimulang campus tour ng Black Ink  sa iba’t ibang malalaking paaralan ng lungsod ay indikasyong seryoso sila na gisingin ang awareness ng mga kabataan sa pagbabasa ng bagong mukha ng komiks ngayon sa Pilipinas.

Marami pang naka-linyang komiks title na ilalabas ang Black Ink Comics. Mga babasahing may dalawang kaangkinan. Sa suportang ipinakikita ng publisher; sa kanilang matalinong pag-pulso sa laro at galaw ng negosyo; sa pagtaya sa kung ano ang in-demand sa mga tumatangkilik ng Black Ink Comics,  nawa’y manatili ang mga komiks nila  sa circulation. Maging dahilan ito para sumiglang muli ang industriya at maragdagan  ang mga established publishers, na susubok  maglathala ng ganitong uri ng babasahin. 


Monday, August 18, 2014

Unang Komikon Event at ang mga Bagong Mukha ng Komiks Ngayon sa Pilipinas (Part 11)


 Unang Komikon Event

Pagkatapos nang ilang taong “hiatus” mula nang mawala ang traditional komiks sa circulation, at bago pa nagkaroon ng komiks caravan si Carlo J. Caparas para buhayin at pasiglahin itong muli, may ginanap na first Komikon event noong 2005. Ang mga organizer nito ay mga kabataang komiks lovers, artist/creator, hobbyist, enthusiast at mga estudyanteng may interest sa kulturang naglaho sa circulation. Sa iisang venue  ginanap ang naturang event kung saan ipinakilala dito ang mga self-published komiks na tinawag  nilang “Indie komiks”, although sa sariling pananaw ng inyong lingkod, ay hindi na ito bago dahil may mga nauna na ditong matatawag ding indie (independent) komiks noong panahong traditional.

Ang Komikon 2008

After three years, noong 2008 lang ako nakapunta sa Komikon, hindi bilang creator kung hindi, bilang isang miron o observer. Sa aking nasaksihan, bagamat hindi lubusang naibalik ng Komikon event ang sigla ng dating komiks,  meron namang “pintig” na nagawa ito sa mga taong may interes at nagmamahal sa kultura/sining/industriyang ito. Masasalamin sa kanilang mga self-published indie komiks ang “alab” na nagtulak sa kanila para lumikha at ibahagi ang kanilang mga katha at guhit. Kung may iilang mga beteranong komiks illustrator/writer na nakibahagi sa Komikon event, ito ay dinodomina na ng mga bagito at kabataang writer/artist/creator/publisher, although ang iba sa kanila ay inabutan pa ang huling dekada ng traditional komiks at nakagawa rin dito.

Hindi katulad ng ating nakagisnang ordinaryong mukha ng traditional komiks, ipinakilala sa Komikon Event ang mga bago at iba’t ibang anyo ng komiks. Karamihan sa mga gumawa nito ay sila na mismo ang writer/editor at artist/illustrator ng kani-kanilang mga obra. Dito ay malaya ang sinumang creator sa kung ano ang gusto nilang genre na isulat at iguhit; na wala ng daraanang pagsasala mula sa iba pang tao na kikilatis sa kanilang trabaho. Bagamat limitado sa isang lugar (UP, Bahay ng Alumni)  naging matagumpay ang naturang event ayon sa mga personalidad at organizer na nasa likod nito.

Ang mga Bagong Mukha ng Komik

Ano pa’t dito na nga nakilala ang mga bagong mukha ng komiks natin ngayon. May nakaguhit sa tradisyunal na anyo, meron ding nakalarawan sa Manga. May nasa pormang aklat, may nasa pormang pamphlet. May inimprenta, meron ding Xerox copy. Merong may kulay, meron ding black and white. May nakasulat sa tagalog, meron ding english ang lengguwaheng ginamit. Isa sa aking napansin ay ang malaking impluwensiya ng mga superhero characters sa ating mga kabataang creators. Hindi natin sila masisisi dahil tila dito sila nakalinya at ang mga obrang ginagawa nila sa mga comics abroad ay pawang mga superhero characters. Isa pa sa pagbabagong nakita ko ay ang pagtangkilik din ng maraming kabataan sa Manga. Isang porma ng larawang hiram sa ibang bansa. 

 Elmer of Gerry Alanguilan
(Komikero Publishing)
 Trese of Budgette Tan and Ka-Jo Baldisimo
(Alamat)
Kalayaan of Gio Paredes
(GP) 
The Land of the Guardians 
by Carlo Jose San Juan, MD
(Callous Comics) 
Mark by Maika Ezawa and Tepai Pascual
(Meganon Comics)
Digmaang Salinlahi byZamar and Casipit
(Point Zero Comics)
 The Brown Dragon by Jun Dayo
(Pinoy Old School Komiks)
Baboy by Mel Casipit
(Mukat Comics)
Work In Progress (WIP)
 by Hub Pacheco and Ted Pavon
(WIP Comics)
At marami pang iba

Marami ring indie komiks publisher ang nakita kong nagpakilala ng kanilang mga bagong mukha o anyo ng kanilang mga komiks. Nangunguna nga dito ang Alamat Comics na 1994 pa naglalathala ng kanilang mga comic books, ang Komikero Publishing, Point Zero Comics, Ground Zero Comics, GMP, Kathang Indio Comics, Mukat Comics, Meganon Comics, Patintero Comics, Light Box Comics, Dayo Comics, Callous Comics at marami pang iba.

Bagong "Venue"  sa Mga Bagong Mukha ng Komiks
 
Mula 2005, patuloy na ginaganap ang annual Komikon event kung saan nagkaroon na rin ng Summer Komikon. Dahil sa dumarami ang nagpa-participate at nakikibahagi sa Komikon, mula sa UP Bahay ng Alumni, inilipat na ito ng venue sa mas maluwag-luwag na lugar at mas inilapit sa mga tao. Ginanap na ito sa  SM Mall at nito ngang mga huling Komikon ay ginaganap na ito sa Bayanihan Center sa Pasig City.  

Hindi lang sa anyo, maging sa lugar o venue kung saan mabibili ang mga komiks ngayon ay malaki ang naging pagbabago. Kung dati ay sa mga bangketa at maliliit na stall ito mabibili, ang ating komiks ngayon, ay sa mga malalaki at maliliit na book store outlet na lamang available. Hindi na rin kasing halaga ito ng dating presyo. Pinakamura na marahil sa mga komiks na mabibili ngayon ay hindi hihigit sa isang daang piso. 

Mga Ibinunga ng Komikon Event
The First Pinoykon 
and other Komikon Event held in different
provinces of the country

Ang tagumpay ng Komikon ay nagbunga rin ng iba pang mga Komikon event na idinaraos sa iba pang panig ng ating bansa (Baguio, Iloilo, etc). Ang mga ito ay indikasyong mula sa luma at traditional na anyo ng ating komiks noon, may bagong anyo na ang komiks na nakikilala ang mga Pilipino readers, particularly ng ating mga estudyante at kabataan ngayon. 

None, until 2012, wala pang established publisher na nagtangkang mag-venture sa paglalathala ng komiks. Isang publisher na muling magbibigay sa mga komiks readers ng babasahing may dalawang kaangkinan, ang sining ng pagsulat at sining ng pagguhit. Babasahing may iba’t ibang, genre at titulo ng komiks na kanilang mapagpipilian. Babasahing magiging available sa anumang sandali na kailangan nilang maglibang pagkatapos ma-low bat ng kanilang mga modernong gadget o mawalan ng kuryente. Babasahing anumang oras ay puwedeng buklatin at basahin o balikan sa sandali ng inyong paglalakbay o pamamahinga. Babasahing kahit wala na sa tradisyunal nitong anyo ay kasasalaminan pa rin ng ating pagka-Pilipino, sa diwa, kaugalian, pananalita, kapaligiran, kultura at adhikain. Babasahing ang mga kuwento at nobela ay tatangkilikin at magiging muling kabahagi ng movie industry sa darating na mga hinaharap. 

Sa Susunod: Venturing Into Komiks Publishing

Monday, August 11, 2014

The Return of Pilipino Funny Komiks (Part 10)


 Ang Pilipino Funny Komiks Noon

Nang ilabas at ipakilala sa circulation ang Pilipino Funny Komiks noong June of 1978 ng Islas Flipinas Publishing Co., Inc. ang primary target nito ay ang mas nakababatang nagbabasa ng komiks. Hindi sila nagkamali dahil nag-click ito at naging paboritong babasahin ng mga batang nag-aaral sa elementarya at high school. Ganoon man, kahit matatanda na mahilig sa komedya at cartoons ay kinaaliwan din ito. Dahil  sa halos 90 % ng nilalaman ng komiks na ito ay cartoons (in full color) kabilang sa mga unang naging contributor dito at nag-ambag ng kani-kanilang mga likhang cartoon characters ay ang mga sikat na kartunistang sina Larry Alcala (Bing Bam Bung) at Leandro S. Martinez, (Superkat, Bulol at Tangak). Maging ang karakter na si “Tsikiting Gubat” (LS Martinez) ng Kenkoy series ni Antonio S. Velasquez at  “Batute” (Vic Geronimo) na nakilala’t  sumikat  naman sa Pogi Komiks na sinulat ni Rene Villaroman ay kabilang sa unang hanay ng mga nilalaman nito. Si RR Marcelino na nakatuwang din sa pagbuo ng Pilipino Funny Komiks ay nag-ambag din ng kanyang “Darmo Adarna” na iginuhit ni Rey Arcilla, kung saan naging editor din dito ang kilalang komiks writer novelist na si Rico Bello Omagap.

Dahil sa mainit na pagtangkilik ng mga kabataang komiks readers sa komiks na ito kasama na ang mga magulang nilang nagnanais mabigyan ng malinis at nakaaaliw na babasahin ang kanilang mga anak, patuloy na gumawa ng sariling luklukan sa hanay ng ating mga traditional komiks ang Pilipino Funny Komiks. Ang kilalang newspaper at editorial cartoonist na si Roni Santiago ay nagbahagi rin ng kanyang obra dito at maraming naaliw sa kanyang seryeng “Planet Opdi Eyps” (kasama na ako) at “Mr. & Mrs.” Nang mawala si Batute pinalitan ito ng nakaaaliw ding batang karakter na sinulat naman ng kilalang comedy komiks scriptwriter na si Pat. V. Reyes, ang “Niknok”. Maging si LP Calixto na kilala ring sumusulat ng comedy sa komiks ay ibinahagi ang kanyang “Mahimud Ali” na iginuhit ni Celso Trinidad. Ang Superkat na naunang pumatok sa kabataang readers ay pinalitan ng “Superdog” nina Christian Dela Cruz at Roni Escauriaga.

Ang ilan pa sa mga naunang  dibuhista/kartunistang nagbahagi ng kanilang mga katha at larawang guhit sa Pilipino Funny Komiks ay sina, Teny Henson (Tangoy, Ogoy, Little Angel) Noly Panaligan (Fantasyang Pinoy) Cal Sobrepena (Don Juan Kamagong) Cesar Bautista (Toyang Talangka), Jun Dayo (Super Labo), Tonton Young (Lilit Bulilit), Romi Lizada, (Babol Gang), at marami pang iba. Sa paglipas ng mga taon nagpalit-palit na ang mga writer/illustrator na nag-ambag rin ng kanilang mga obra at likhang cartoon characters sa Pilipino Funny Komiks. 

Subalit ang itinuturing na the oldest running komiks para sa mga kabataan, na sinubukang tibagin sa pangunguna ng mga higanteng komiks publication sa paglalabas ng makaka-kumpitensiya nito sa circulation (Bata Batuta Komiks ng GASI at For Children Only Komiks ng Atlas) ay nagkaroon din ng tuldok.  Kasama ito sa naapektuhan  ng  pagbulusok ng industriya at naglaho sa circulation. 

 Ang Nagbalik na Pilipino Funny Komiks 
noong 2008

Noong 2008, ilang buwan pagkatapos makapaglathala ang Sterling Publication ng mga komiks na tatak Carlo J. Caparas at Joe D Mango na parehong nabigo para buhayin at pasiglahing muli ang industriya ng komiks, nagbalik ang Pilipino Funny Komiks sa circulation. Mababasa sa caption ng kanyang pabalat ang ganito: “Kids, Nandito na kami. Ang “komiks ng bayan” ay muling nagbabalik upang magbigay saya sa inyong lahat”

Sa pagbabalik ng Pilipino Funny Komiks under Infinito Publication, si Ellen Cabajar-Kho ang nagsilbing editor nito. In full color pa rin ang bawat pahina, 18 Php at nasa pang 1405 nang issue (in continuation with it’s last issue nang mahinto ito). Kabilang sa mga nag-ambag ng kanilang mga obra dito sina Danny Ocampo at Rod Manuel (Itok) Willian Contreras (Super Boy Bob) Jonel D. Mendoza (The Adventures of Frogie and Crabbie Kid) Ellen Cabajar-Kho and Rex Espino (Jack Payatot), Bladimer Usi (Dambiboy), Freely Abrigo (Kapitan Tog) at R-Man (Tag-ulan Tips). Kabilang din sa nilalaman nito ang 10 pages na para sa mga bata, ang Kiddie corner (mga Manga illustration na may kasamang greetings ng mga batang nagpapadala ng kanilang drawing), Kid’s Puzzle, Picture’s corner ng mga bata at ilang educational articles na nakapagdaragdag  sa kanilang kaalaman. 

Unfortunately, ang pagtatangkang ito ay hindi rin nagtagal, kung saan muling naglaho sa circulation ang nagbalik na Pilipino Funny Komiks.

Sa Susunod:

Unang Komikon Event at ang mga Bagong Mukha ng Komiks Ngayon sa Pilipinas