Thursday, May 21, 2015

Dona Beatriz Guballa: The Godmother of Mars Ravelo’s Cartoon Character, Rita Kasinghot


 Bulaklak Magazine

Kung may nagtatag ng Liwayway Magazine sa katauhan ng publishing giant na si Don Ramon Roces, meron din namang nagtatag ng Bulaklak Magazine na maituturing na naging karibal ng Liwayway sa larangan ng paglalathala noong dekada 40. Siya si Dona Beatriz Guballa or “Aling Bating” to those person who knew her during their times. Siya ang nagmamay-ari ng Bulaklak Publication na naging karibal ng Liwayway noon.

Wala akong idea about Dona Beatriz Guballa pero hindi ito dahilan para hindi ko siya  maipakilala at alalahanin. Sa isang artikulo/interview na nabasa ko tungkol sa isang bagitong writer/illustrator noong late 40’s, dumaan sa kabiguan ang kanyang mga unang naging pagtatangka na pasukin ang larangan ng pagsusulat at pagdidibuho. Dahil di umano sa pag-iral noon ng “tayo-tayo system” sa mga publication, laging rejected ang kanyang isinumiteng komiks strip sa mga pasulatan na kanyang nilalapitan. Ganoon man, hindi siya nawalan ng pag-asa.  Dahil sa dalawang ulit na pagkabigo (sa Bulaklak Publication mismo), nang masulyapan niya ang babaeng publisher, idiniretso na niya dito kanyang dalang komiks strip para ipakita. Ang babaeng iyon ang tinatawag nila noon na Aling Bating.

Ganito ang nilalaman ng  pag-uusap nila ng may-ari na hinango ko mula sa artikulong nabasa ko.

       “Please take a look at this” anang bagitong writer/illustrator habang iniaabot ang kanyang komiks strip kay Aling Bating.

       “I have editors to do that. Show it to them”

       “I already have” tugon ng writer/illustrator. “But they turned it down.”


       “Why?”

       “I do not know. They have not even read it. Please…”

Ang paglalakas ng loob na iyon ng writer/illustrator ay nagbunga sa kanya ng maganda. Nang mabasa ni Aling Bating ang komiks strip na ginawa niya, hindi nito (Aling Bating) napigil ang labis na pagtawa. Nang malathala ang sumunod na mga isyu ng Bulaklak Magazine, kasama na ang obra ng bagitong writer/illustrator na iyon and the rest is history. It was an instant hit. Ang nangunguna noong Liwayway Magazine ay nagkaroon na ng matinding kakumpitensiya.  Ang dahilan: Ang cartoon character na si “RITA” 


Dona Beatriz Guballa was the responsible for giving that neophyte writer/illustrator  his first break. Ang Break na ito ang dahilan kaya nagkaroon tayo ng “Mars Ravelo” sa mundo ng komiks at nagpakilala pa sa atin ng kanyang mga immortal komiks characters (Darna, Dyesebel, Bondying, Captain Barbell, Maruha etc. etc). With her contribution in the field of publishing at sa pagkakadiskubre niya sa isang talento na nakapag-ambag ng napakalaki sa komiks industry/culture, Komixpage is remembering Dona Beatriz Guballa: The Godmother of cartoon character Rita Kasinghot.   

Ref: 
The Philippine Komiks Review


    

Sunday, May 17, 2015

Severino Reyes

Don Severino Reyes
Literary/Playwright Writer/Editor
 
Isa sa kinikilala at sikat na manunulat sa ating Tagalog literature ang pangalang Don Severino Reyes. Siya ang nasa likod ng  hinahangaan noong story teller na si “Lola Basyang”. Isinilang siya noong February 11, 1861 sa Sta. Cruz, Manila at nag-aral ng pilosopiya sa University of Sto. Tomas. Habang nag-aaral, he worked in a various industrial and commercial firms. Bilang sideline, naging translator din siya ng mga Spanish literary works para isalin sa tagalog and vice versa. Noong 1896, ipinakulong siya ng mga Kastila sa hinalang isa siya sa mga katipunero. Nang siya’y palayain, ang binalingan niya ay ang pagsusulat ng zarzuela. Itinatag niya ang Grand Compania de Zarzuela Tagala noong 1902, na naging popular kaya dumalas ang biyahe nila sa mga probinsiya at lalawigan para magtanghal. Isa sa stage play na sinulat niya at natanghal noong June 14, 1902, ay ang “Walang Sugat”.  Isa itong madula at makasaysayang pangyayari na naganap sa Bulacan noong panahon ng Philippine revolution. 

Noong 1923, together with Don Ramon Roces, kasama siya sa nagtatag ng Liwayway, a Tagalog literary weekly. He adopted the name Liwayway as their magazine’s name pamalit sa nauna nitong pangalan na Photo News.  Siya rin ang unang naging editor ng Liwayway kung saan unang nalathala ang kanyang pamosong mga “Kuwento ni Lola Basyang”. This was a series of fairy tale stories told by Lola Basyang (a character, Reyes based on a neighbor named Gervacia de Guzman). 

Sumakabilang buhay si Severino Reyes noong September 15, 1942. Habang ang Pilipinas ay nasa ilalim ng Japanese regime, inihatid ng simple at tahimik ang kanyang labi sa huling hantungan. Ganoon man, patuloy na sumikat ang kanyang mga kuwento. Sa komiks ay nalathala ang serye ng kanyang mga kuwento particularly sa Tagalog Klasiks.  Maging sa radio ay in-adopt ito at isinahimpapawid kaya di kataka-taka na kahit yumao na siya,  naging household name pa rin ang pangalang Lola Basyang sa nakalipas na mga dekada. With his contribution, komixpage is remembering a Filipino writer, dramatist, and playwright, highly acclaimed as one of the giants of Tagalog literature of the early 20th century, Don Severino Reyes.
 
Ang Pulubing Naging Hari
Isa sa mga kuwento ni Lola Basyang na
isinerye sa Tagalog Klasiks
 
Mga Kuwento ni Lola Basyang
Aklat ng mga kalipunan ng kuwento ni Severino
Reyes (Lola Basyang)
 
 (Courtesy of Simon Santos Video 48)
Walang Sugat
Pelikulang ibinase sa walang kamatayang
dula na sinulat ni Severino Reyes


Saturday, May 16, 2015

Don Ramon Roces: The Godfather of Philippine Traditional Komiks

Don Ramon Roces
Publisher and Founder of Liwayway

Anak ni Don Alejandro Roces Sr, ang itinuturing na ama ng modernong pamamahayag sa Pilipinas si Don Ramon Roces na masasabi namang “The Godfather of Philippine Traditional Komiks.” Taong 1922, nang umentra siya sa eksena para pamahalaan ang publishing empire ng kanyang ama. Dito ay napagtuunan niya ng pansin ang paglalathala ng vernacular magazine kaya isinilang at naitatag ang Liwayway Magazine. Ang Liwayway ay una nang nailathala kung saan tinawag itong “Photo News” noong una. Ito’y naglalaman ng mga nakalarawang balita, sanaysay, tula at prosa kung saan nakasulat ang mga ito sa tatlong lenguwahe: English, Spanish at Tagalog. Ganoon man, dahil hindi ito tinangkilik, itinigil ang paglalathala nito bago natapos ang taon.  Pero, pagkalipas  nang ilang buwan, bumalik ang interest ni Don Ramon sa paglalathala. Together with novelist Severino Reyes (Lola Basyang), muli nilang binuhay ang Photo News kung saan kapwa nila napagkasunduang pangalanan ito ng Liwayway.





Sa mga pahina ng Liwayway ay lumabas ang pamosong katha ni Severio Reyes ang “Mga Kuwento ni Lola Basyang”. Kinuha ni Severino Reyes bilang contributor ng Liwayway Magazine ang mga personalidad na kilala sa kanilang mga pampanitikang ambag sa literatura. Kabilang dito ang mga makatang sina Jose Corazon De Jesus, Florentino Collantes, Cecilio Apostol, at iba pa. Nakasama rin nila ang mga manunulat at nobelistang sina Lope K. Santos, Inigo Ed Regalado, Fausto Galauran, Pedrito Reyes, Romualdo Ramos at iba pa.

Dahil komiks ang ating pinag-uusapan, ang Liwayway din ang naging daan para makilala natin ang mga “isinalarawang kuwento at nobela” (komiks). Dito unang  ipinakilala ni Antonio S. Velasquez ang una niyang catoon character na “Kenkoy” sa “Ang mga Kabalbalan ni Kenkoy”.  Nakilala rin dito ang Huwapelo, Pamboy at Osang catoon characters ni JM Perez, ang “Isang Dakot na Kabulastugan” ni Deo Gonzales at ang unang komiks character natin na pattern kay Tarzan, ang “Kulafu” nina Pedrito at Francisco Reyes. 

Ang pagiging popular ng Liwayway ang naging sanhi para madagdagan pa ito ng iba pang mga babasahin katulad ng Hiwaga na inilathala noong 1926. Sinundan ito ng “The Graphic”,Bisaya noong 1932, “Hiligaynon noong 1934, Bikolnon noong 1935 at Bannawag noong 1940. Ang Liwayway naman ay mas pinakapal o dinagdagan ang pahina kung saan naglagay sila dito ng suplemento na tinawag nilang Liwayway Extra noong 1936. Dito ay mas nadagdagan ang pahina nila ng mga isinalarawang kuwento at nobela (komiks). Nahirang ding chief artist ng Liwayway si Antonio S. Velasquez.







Nang sumiklab ang ikalawang digmaang pandaigdig, kinumpiska ng mga Hapones na sumakop sa Pilipinas ang Liwayway at ginamit nila sa kanilang propaganda agenda. Nang makuhang muli ng mga Amerikano at mapalaya ang Maynila sa pananakop ng mga Hapones, sila ay naglathala ng Liwayway in pocket size form noong 1945 at noong 1946 muling ibinalik ang pamamahala ng Liwayway kay Don Ramon Roces.



Dala ng kanyang idad, nagpasyang magretiro si Don Ramon Roces sa pamamahala  ng Liwayway Publication noong 1965 at ipinagbili  sa nagtatag ng pahayagang Manila Bulletin na si Hans Menzi. Sa kabila ng pagpapalit-palit ng pagmamay-ari at pamamahala, pinanatili nilang buhay ang mga magasing halos ilang dekada na ring naging laman ng tahanan ng pamilyang Pinoy. Ganoon man, ang nagtatag nito ay mananatiling buhay sa alaala ng mga naging bahagi ng industriya/kultura ng komiks at sa maraming komiks readers na tumangkilik dito noon. Komixpage is remembering the Godfather of Philippine Traditional Komiks, Don Ramon Roces.
 

Thursday, May 14, 2015

Remembering Komiks Characters Created by their Creators



Sa larawan ng mga komiks characters na nasa itaas, sino-sino sa kanila ang nakikilala ninyo? Sa mga kabataang komiks readers ngayon, bihira o maaaring wala ng nakakakilala sa kanila maliban sa ilang karakter na hanggang ngayon ay napapanood pa nila sa telebisyon.  Pero yung mga mas nakatatanda, particularly ang kanilang mga lolo at lola, tatay at nanay na inabutan pa ang existence ng ating mga tradisyunal na komiks, marahil ay may nakakaalala pa sa kanila. Ang mga komiks character na nasa larawan ang mga naging popular at bukang-bibig sa panahong nilikha sila at ipinakilala sa mga pahina ng komiks noon. Bilang isa sa pangunahing libangan noon, gusto kong pagbalikang tanaw (throwback) ang iba pang mga komiks charater na pinagtulungang likhain ng mga creators (writers/illustrators tandem) nito. Kung baga sa pelikula, ang mga karakter na ito ang gumanap na bida sa kanilang mga nobela o kuwento.

Sa pagsisikap ng inyong lingkod na mangalap ng mga anyo ng mga karakter na ito para maging bahagi ng aking Komixpage (and to sustain it's existence) pinagtiyagaan ko pong “mamulot” ng kanilang mga larawan sa sarili kong komiks files, lumang baul at aparador, sa web world, etc. etc. para magkaroon tayo ng tsansang mapagbalikang tanaw o alalahanin sila. Marami-rami na rin naman ang aking nakalap o natipon, although “kokonti” ito kumpara sa dami (libo-libo) ng mga nalikhang komiks character sa nakalipas na mga dekada.

Una ko nang ipinakilala sa inyo ang ilang mga cartoon characters na nilikha ng ilan nating cartoonist in my list na nagpasaya noon at kinalugdan ng mga komiks readers.  Ngayon naman ay paisa-isa o serye kong ipakikita ang mga komiks characters na nilikha ng ating mga dibuhista (na kanilang mga katha’t guhit) at ng ating mga writers/novelist sa komiks (in tandem with some of our illustrators) na bumuo ng mga larawan o anyo na nakikita ninyo sa komiks kung saan ang ilan sa kanila ay naging institusyon at gumawa pa ng pangalan maging sa mundo ng pelikula.